Oświetlenie schodów LED: taśma na stopniach, sterownik schodowy i czujniki ruchu
Schody to miejsce, gdzie dobre światło wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo. Krawędź stopnia musi być wyraźnie widoczna, a światło nie może oślepiać osoby schodzącej. Oświetlenie LED na schodach pełni przy tym funkcję dekoracyjną: podświetlone stopnie, włączane kolejno przy wejściu, są elementem wnętrza. Poniżej opisujemy sposoby oświetlenia, sterowanie i montaż.
Schody to miejsce, gdzie dobre światło wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo. Krawędź stopnia musi być wyraźnie widoczna, a światło nie może oślepiać osoby schodzącej. Oświetlenie LED na schodach pełni przy tym funkcję dekoracyjną: podświetlone stopnie, włączane kolejno przy wejściu, są elementem wnętrza. Poniżej opisujemy sposoby oświetlenia, sterowanie i montaż.
Sposoby oświetlenia schodów
Taśma LED pod nosem stopnia
Taśma w profilu aluminiowym pod krawędzią stopnia lub we frezie w podstopnicy oświetla stopień poniżej. Krawędzie stopni są wyraźne, a źródło światła ukryte.
- wymaga profilu z kloszem, który ukrywa diody i odprowadza ciepło,
- przewody prowadzi się w ścianie lub pod policzkiem schodów,
- jest to najczęściej wybierane rozwiązanie dekoracyjne.
Taśma LED wzdłuż policzka lub ściany
Ciągła linia światła wzdłuż biegu schodów, w profilu w ścianie lub w cokole. Daje równomierne światło przy mniejszej liczbie odcinków taśmy niż na każdym stopniu.
Oprawy schodowe w ścianie
Małe oprawy podtynkowe w ścianie, orientacyjnie 20-40 cm nad stopniem, co jeden lub dwa stopnie. Montuje się je w puszkach podtynkowych, więc instalację planuje się przed tynkami.
Oprawa sufitowa lub kinkiet nad biegiem
Oświetlenie ogólne klatki schodowej. Często łączy się je z podświetleniem stopni: oprawy ogólne na łącznik, stopnie na czujnik. Na klatkach w budynkach wielorodzinnych stosuje się plafony z czujnikiem ruchu, opisane w poradniku plafon z czujnikiem ruchu.
Sterownik schodowy
Sterownik schodowy to urządzenie, które włącza kolejne stopnie jeden po drugim, w kierunku ruchu osoby. Typowe cechy:
- kanały: każdy stopień to osobny kanał. Liczba obsługiwanych stopni zależy od sterownika, na przykład 16-20 lub więcej przy modułach rozszerzających. Sprawdź w karcie produktu.
- dwa wejścia czujników: na dole i na górze schodów, dzięki czemu sterownik wie, w którą stronę zapalać stopnie.
- efekt fali: stopnie zapalają się kolejno, a po ustawionym czasie gasną w tej samej kolejności.
- tryb czuwania: pierwszy i ostatni stopień lub wszystkie stopnie świecą stale z niską jasnością w nocy.
- regulacje: prędkość zapalania, czas świecenia, jasność, próg jasności otoczenia.
- obciążenie kanału: maksymalny prąd na kanał, zwykle wystarczający na jeden odcinek taśmy o długości stopnia.
Przy prostszych instalacjach można zastosować jeden czujnik ruchu i włączać wszystkie stopnie naraz, bez efektu fali. Rodzaje sterowników opisujemy w poradniku sterowniki i ściemniacze LED.
Czujniki ruchu na schodach
- czujniki PIR natynkowe lub podtynkowe na dole i górze biegu, skierowane na pierwszy i ostatni stopień,
- czujniki zbliżeniowe lub belki wykrywające przejście w określonym miejscu, z mniejszym ryzykiem fałszywych włączeń,
- czujnik zmierzchowy w sterowniku albo osobny, aby schody nie świeciły w dzień.
Zasady rozmieszczenia:
- czujnik powinien wykryć osobę, zanim postawi stopę na pierwszym stopniu,
- nie kieruj czujnika na korytarz, w którym ktoś przechodzi bez wchodzenia na schody,
- czujnik PIR nie wykrywa ruchu przez szkło ani przez przeszkody, mikrofalowy wykrywa również przez cienkie przegrody.
Dobór taśmy LED na stopnie
- napięcie: 12 V lub 24 V DC. Przy wielu stopniach i długich przewodach 24 V daje mniejszy spadek napięcia. Porównanie w poradniku taśma LED 12 V czy 24 V.
- moc: na stopnie wystarcza zwykle taśma o mocy rzędu 4-10 W/m, bo światło jest dekoracyjne i pada z bliska.
- rodzaj: taśma COB daje ciągłą linię bez widocznych punktów, co ma znaczenie przy błyszczących stopniach. Opisujemy to w poradniku taśma LED COB czy SMD.
- barwa: 2700-3000 K, zgodna z oświetleniem korytarza.
- długość odcinka: równa szerokości stopnia minus zaślepki profilu. Taśmę tnie się tylko w miejscach oznaczonych na taśmie.
Przykład obliczenia mocy
Schody 14 stopni, szerokość 0,9 m, taśma 24 V o mocy 8 W/m, odcinek 0,8 m na stopień.
- długość taśmy: 14 × 0,8 m = 11,2 m
- moc taśmy: 11,2 m × 8 W/m = 89,6 W
- z zapasem 25%: około 112 W
- wybór: zasilacz 24 V o mocy co najmniej 120 W
Metodę doboru opisujemy w poradniku jak dobrać zasilacz do taśmy LED.
Okablowanie
Każdy stopień wymaga osobnego przewodu od sterownika, a dokładniej osobnego przewodu kanału (minus) i wspólnego plusa. Przy 14 stopniach to wiele przewodów, dlatego:
- sterownik umieszcza się w połowie wysokości schodów, w puszce lub szafce z dostępem serwisowym, co skraca przewody,
- przewody prowadzi się w ścianie, w peszlu lub pod policzkiem schodów, przed wykończeniem,
- przy przewodach dłuższych niż kilka metrów dobierz przekrój do prądu i dopuszczalnego spadku napięcia. Opisujemy to w poradniku przekrój przewodu do taśmy LED.
Połączenie taśmy z przewodem lutuje się albo wykonuje złączką przeznaczoną do danego typu taśmy. Zasady opisujemy w poradniku jak podłączyć taśmę LED.
Schody zewnętrzne
- taśma w wersji IP65-IP68 lub oprawy schodowe o odpowiednim stopniu IP,
- zasilacz hermetyczny lub w puszce poza zasięgiem wody,
- profile z zaślepkami i uszczelnieniem przepustu przewodu.
Opis kodów IP w poradniku stopień szczelności IP LED.
Typowe błędy
- światło skierowane w oczy osoby schodzącej: profil montowany tak, że diody są widoczne z góry,
- brak trybu czuwania w nocy: całkowicie ciemne schody do momentu wykrycia ruchu,
- sterownik bez dostępu serwisowego: zamknięty w ścianie bez puszki rewizyjnej,
- zbyt cienkie przewody: ostatnie stopnie świecą ciemniej niż pierwsze.
Co kupić
- Taśmy LED: 12 V i 24 V, COB i SMD, w wersjach IP20 do IP68
- Profile aluminiowe: profile schodowe i narożne z kloszem
- Sterowniki LED: sterowniki schodowe i czujniki ruchu
- Zasilacze LED: modułowe, meblowe i hermetyczne
- Plafony z czujnikiem: oświetlenie ogólne klatki schodowej
- Kinkiety: oświetlenie ogólne nad biegiem schodów
Taśmy, zasilacz i plafony na schody
FAQ
Jak zrobić oświetlenie schodów LED z czujnikiem ruchu?
Zamontuj taśmę LED w profilu na każdym stopniu, podłącz odcinki do sterownika schodowego, a na dole i górze schodów czujniki ruchu. Sterownik zapala stopnie kolejno w kierunku ruchu.
Ile stopni obsługuje sterownik schodowy?
Zależy od modelu, typowo 16-20 stopni, a z modułami rozszerzającymi więcej. Liczbę kanałów i dopuszczalne obciążenie kanału podaje karta produktu.
Jaka taśma LED na schody?
Zwykle taśma 12 V lub 24 V o mocy 4-10 W/m, w barwie 2700-3000 K. Taśma COB daje ciągłą linię światła bez widocznych punktów.
Gdzie umieścić zasilacz i sterownik schodowy?
W połowie wysokości schodów, w puszce lub szafce z dostępem serwisowym. Skraca to przewody do skrajnych stopni i ułatwia serwis.
Czy oświetlenie schodów może świecić całą noc?
Tak, w trybie czuwania z niską jasnością, na przykład tylko pierwszy i ostatni stopień. Pełna jasność włącza się po wykryciu ruchu.